fbpx

Udar mózgu

najczęstsza przyczyna niepełnosprawności osób dorosłych

Co 10 minut jedna osoba w Polsce doznaje udaru mózgu! Czy wiesz jakie są  objawy? Według obecnej wiedzy medycznej udar mózgu to ostre, ogniskowe uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, będące skutkiem zaburzenia jego ukrwienia. Określenie „ogniskowe” oznacza, że udar obejmuje jedynie fragment mózgu, rdzenia kręgowego lub siatkówki. W zależności od funkcji jaką pełni dany obszar, możemy mieć do czynienia z rożnymi objawami. O udarze mózgu mówimy jeśli objawy utrzymują się ponad 24 godziny. Kryterium czasowe jest bardzo istotne ponieważ pozwala nam odróżnić udar mózgu od TIA czyli przemijającego epizodu niedokrwiennego. W trakcie TIA objawy mogą być takie same jak w przypadku udaru, jednak ustępują samoistnie przed upływem 24 godzin (zwykle utrzymują się do 60min).

Czy udary mogą być różne?

Tradycyjnie dzieli się udary na krwotoczne (ok. 20% udarów) i niedokrwienne (ok 80% udarów mózgu). Powyższy podział uwzględnia mechanizm w jakim doszło do zaburzeń ukrwienia danego obszaru mózgu. W przypadku udaru krwotocznego dochodzi do pęknięcia ściany naczynia i w obrębie tkanki nerwowej mózgu tworzy się krwiak (ten typ udaru często potocznie nazywamy wylewem). W przypadku udaru niedokrwiennego, który występuje zdecydowanie częściej, mamy do czynienia z zamknięciem światła naczynia przez materiał zatorowy lub zakrzep. Na etapie przedszpitalnym nie jesteśmy w stanie stwierdzić który to typ udaru.

Dane epidemiologiczne wskazują, że rocznie w Polsce dochodzi do ok. 60 000 nowych zachorowań na udar mózgu (1). Udar mózgu wiąże się z wysokim ryzykiem zgonu, co sprawia, że schorzenie to jest jedną z najczęstszych przyczyn śmierci w krajach cywilizowanych. Udar mózgu jest również najczęstszą przyczyną niepełnosprawności u osób dorosłych. Dane pochodzące z badań naukowych wskazują, że 13% pacjentów dotkniętych udarem mózgu umiera w ciągu pierwszych 14 dni (2). Zwiększający się odsetek osób w wieku powyżej 65 roku życia wskazuje, iż należy spodziewać się wzrastającej liczby nowych zachorowań na udar mózgu.

Czy jesteśmy przygotowani do niesienia pomocy?

Doświadczenia zdobyte podczas szkoleń z zakresu pierwszej pomocy pokazują, że wiedzą na temat udaru mózgu, a szczególnie znajomość wczesnych objawów udaru mózgu nadal są niewystarczające. Europejska Rada Resuscytacji w swoich wytycznych z roku 2015 po raz kolejny podkreśla wagę umiejętności wczesnego rozpoznawania objawów mogących wskazywać na udar mózgu. Edukowanie społeczeństwa jest niezbędne, gdyż tylko wczesne rozpoznanie objawów umożliwia szybkie wezwanie pomocy, a należy pamiętać, że czas od wystąpienia objawów do czasu wdrożenia właściwego leczenia jest jednym z głównych czynników wpływających na rokowanie.

Jakie są czynniki ryzyka wystąpienia udaru mózgu?

Ryzyko wystąpienia udaru mózgu zwiększają takie choroby jak: cukrzyca, choroby układu sercowo-naczyniowego, otyłość, nadciśnienie. Nieprawidłowy styl życia, brak aktywności fizycznej, a przede wszystkim palenie papierosów to także czynniki istotnie zwiększające ryzyko wystąpienia udaru.

Jakie są objawy udaru mózgu?

W celu wczesnego rozpoznania udaru mózgu możemy posiłkować się schematem FAST – w języku angielskim słowo to oznacza „szybko”, co ma dodatkowo podkreślać konieczność szybkiego działania i niezwłocznego wezwania Pogotowia Ratunkowego w przypadku wystąpienia poniższych objawów. Każda litera słowa „FAST” ma swoje znaczenie:

F – (face – twarz) w przebiegu udaru dochodzi do porażenia mięśni w obrębie twarzy co manifestuje się w postaci opadającego kącika ust (któremu często towarzyszy „ulewanie” się śliny po stronie niedowładu), asymetria twarzy, wygładzenie zmarszczek i fałdów po stronie porażonej. Te objawy najczęściej dostrzegają osoby przebywające w otoczeniu chorego.

A – (Arms – ramiona) – w przebiegu udaru dochodzi do osłabienia siły mięśniowej w kończynach dolnych i/lub górnych. Pacjent poproszony o uniesienie rąk robi to z trudem, tak jakby kończyna po jednej stronie była cięższa.

ST – (Speech Test – mowa) – w przebiegu udaru mózgu pojawia się tzw. „bełkotliwa mowa”. Z powodu porażenia mięśni, m. in. języka oraz aparatu mowy pacjenci mają problem z prawidłową artykulacją. Wystąpienie któregokolwiek z powyższych objawów stanowi bezwzględne wskazanie do wezwania Pogotowia Ratunkowego! Nie należy w takiej sytuacji korzystać z opieki lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ), gdyż może to opóźnić wdrożenie właściwego leczenia.

Jak zachować się przed przyjazdem pogotowia?

Oczekując na przyjazd pogotowia należy stale obserwować pacjenta, mając na uwadze fakt, że jego stan może się nagle pogorszyć. Jeśli poszkodowany jest przytomny należy umożliwić mu przyjęcie komfortowej pozycji. Jeśli dojdzie do utraty przytomności, najważniejsze jest natychmiastowe sprawdzenie czy poszkodowany oddycha! Jeśli oddycha, wskazane jest aby ułożyć go w pozycji bezpiecznej (pozycja leżąca na boku), natomiast jeśli poszkodowany nie oddycha, bądź jego oddech jest nieprawidłowy należy przystąpić do resuscytacji krążeniowo-oddechowej według standardowego algorytmu.

  • Należy pamiętać, że udar mózgu zawsze jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia!
  • Nie należy podawać pacjentowi żadnych leków przed przyjazdem Pogotowia Ratunkowego, a te kilka minut najlepiej wykorzystać przygotowując dokumentację medyczną poszkodowanego oraz spis przyjmowanych leków.
  • Nie należy również podawać płynów ani pokarmów, gdyż istnieje duże ryzyko aspiracji pokarmu do dróg oddechowych.

Objawy udaru mózgu:

  • zaburzenia mowy (mowa „bełkotliwa”)
  • niedowłady (często dotyczą jednej połowy ciała lub jednej kończyny)
  • asymetria twarzy (opadający kącik ust, opadająca powieka, jednostronne wygładzenie skóry)
  • zaburzenia widzenia
  • zaburzenia chodu i równowagi
  • zawroty głowy

1.Członkowska A, Ryglewicz D. Epidemiologia udarów mózgu w Polsce. Neurol Neurochir Pol 1999; 32(6): 99-103 2.Członkowska A, Niewada M, El-Baroni IS, i in. High Early case fatality ischemic stroke in Poland: exploration of possible explanations in the International Stroke Trial. J Neurol Sci 2002; 202(1-2): 53-57